قومیت و درگیری‌های قومی در افغانستان

کنراد شِت‌تِر
برگرداننده: ا. ح. اکبری شالچی
متن اصلی:
Conrad Schetter, Ethnizitaet und etnische Konfilikte in Afghanistan, Beitraege zur zeitgenoessischen Afghanistanforschung, Vortraege auf einer
Taugung der Arbeitsgemeinschaft Afghanistan am 6. und 7. Juli 1995 in Bochum, Bochum 1997

پیش‌سخن:

دگرگونی‌های سیاسی که در سال‌های فرجامین [تا ۱۹۹۵] در افغانستان پدیدار گشته، از نگاه بینندگان باختری آشفته بوده و پیوسته در باره‌اش گفته شده: «همه دارند با هم می‌جنگند!» اندیشۀ بنیادین نویسنده با این سخن همساز نیست. من بر آنم که جنگ در افغانستان روزگار درازی است که اعلام شده، چون جنگی‌ست که از ساختاری برمی‌خیزد که رشدی تاریخی داشته و هم‌اینک پیش از هر کجا همراستای مرزهای قومی خود را نشان می‌دهد. قومیت، یگانه کلید دریافت درگیری نیست، اما البته که یکی از بزرگ‌ترین کلیدهاست. ادامه مطلب …

انقلاب ، تحولی ساختارشکن
( بخش سوم – انقلاب انگلستان )

نویسنده : امیر هورنام

در راستای بررسی انقلاب هایی که برای نزدیک شدن به جمهوریت پدید آمده اند به انقلاب انگلستان یا همان انقلاب باشکوه ( Glorious Revolution ) می رسیم . انقلابی که نظریه پردازانی چون مارکس ، انگلس ، مور ، آندرسون و … تا مدتها پیرامون آن به ارائه ی رویکردهایی می پرداختند . ادامه مطلب …

تیرگان فرخنده باد

نسخه پی دی اف این شماره را از اینجا دریافت کنید

در این شماره می خوانید:

جشن تیرگان

زنجان

میهن و میهن دوستی در آیینۀ ضرب المثل های جهان

قلمرو اشکانیان

رابطۀ شخصیت و خرید

جشن تیرگان

گردآوری فرناز گلشنی

پدید آمدن شرایط آب‌وهوایی گرم و خشک و سال‌های کم‌باران در فلات ایران ، در حدود چهار هزار سال پیش ، موجب پیدایش برخی باورهای کیهانی در دوران باستان شد . در نمونه‌ای از این اعتقادها، ستاره ی«تِـشتَـر» (شباهنگ/ شِعرای یمانی) ستاره ی باران‌آور دانسته شد و ستاره ی «اَپوش» (اَپَـئوشَـه/ قلب‌العقرب) دیو خشک سالی و از بین برنده ی آب‌ها و هماورد تشتر به شمار آمد. در «تشتر یشت» اوستا که به راستی یکی از کهن‌ترین نمایشنامه‌های بشری است، به روشنی نبرد تشتر و اپوش گزارش شده است. در این نبردها، گاه پیروزی از آن تشتر و گاه از آن اپوش است. ادامه مطلب …

زنجان

نویسنده: یزدان صفایی

«شهر زنجان مرکز شهرستان زنجان و مرکز استان زنجان در ۲۸ درجه و ۴۸ دقیقه طول جغرافیایی و در ۴۰ درجه و ۳۶ دقیقه عرض جغرافیایی و در بلندی ۱۶۴۰ متری از سطح دریا و در ۳۱۹ کیلومتری شمال باختری تهران و در مسیر راه ترانزیت تهران – تبریز است. شهر زنجان در دشت پهناوری، دامن گسترده که در پیرامونش بلندی چندانی نیست.»(۱)

نام شناسی

«شهر زنجان از گذشته های دور به سبب قرار داشتن بر سر راه بازرگانی ری پیشین به آذربایجان دارای اهمیت بوده است. بعضی از تاریخ نگاران، شهر زنجان را با شهر «آگانزانا» که بطلمیوس از آن نام برده است، یکی دانسته اند.»(۲)
به گفته حمدالله مستوفی، شهر زنجان را اردشیر بابکان ساخت و «شهین» نامید.(۳) البته این گفته مستوفی درباره واژه «شهین» کمی گنگ به نظر می آید چرا که تاکنون در دیگر بن مایه ها، سخنی در این باره به میان نیامده است.
«واژه زندیگان به معنی اهل کتاب زند، سرشناس ترین کتاب آیین زرتشتی در دوران ساسانی و «گان» از پسوندهای پارسی باستان است. این شهر بی گمان در دوران ساسانی، «زندیگان» نام داشته که به دلیل کاربرد زیاد کوتاه شده و در دوره چیرگی اسلام «زنگان» نام گرفته است.»(۴)
«در ۲۴ ه.ق. براء بن عازب، سردار عرب این شهر را گشود و اطلاق واژه زنجان که عربی شده ی زنگان است، از آن پس معمول گردیده است، زیرا در زبان عربی «گ» به «ج» تبدیل میشود و زنگان به زنجان تغییر یافته است.»(۵)
«چون از پنج بلوک ابهر رود، فرارود، زنجان رود، ایج رود و سجا رود تشکیل شده بود، آن را خمسه نیز می گفتند و لقب آن دارالسعادة بود.»(۶)

تاریخچه زنجان

تاریخ ساخت شهر زنجان را هم زمان با شهریاری اردشیر بابکان دانسته اند. زنجان در زمان خلافت عثمان و توسط سردار عرب – براء بن عازب – گشوده شد. در این دوره، شهری آباد و خرم بوده است.
در سده های چهارم و پنجم قمری، زنجان به شوند(علت) داشتن چراگاههای پهناور مورد توجه تیره های ترک نژادی که در حال کوچ به ایران بودند، قرار گرفت.
در یورش مغول، این شهر و آبادی های پیرامون آن، آسیب فراوان دید. پس از آن ایلخانان توجه فراوانی نسبت به زنجان نشان دادند به ویژه سلطان محمد خدابنده که بیش از دیگران در رونق بخشیدن و آبادانی زنجان کوشید.
تاریخ زنجان در سده های پیشین نیز بیننده رویدادهایی چون شورش علی محمد باب، مبارزه های ملوک الطوایفی، نهضت مشروطه و .. بوده است.
این ناحیه زادگاه بزرگانی چون شهاب الدین سهروردی بوده است.(۷)

آب و هوا

دارای آب و هوایی معتدل و نزدیک به سرد و خشک است که در تابستانها به بیشترین درجه گرما ۳۶ درجه بالای صفر و در زمستانها به ۲۰ درجه زیر صفر می رسد و میزان بارندگی سالانه به طور متوسط ۲۸۵ میلی متر است.(۸)

جمعیت

جمعیت این شهر بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۴۹,۸۰۱ نفر بوده‌است.(۹)

فرآورده ها

گندم- جو- بنشن- تره بار- انگور- گردو- بادام و سیب.(۱۰)

صادرات

گندم- جو- تره بار- چوب- سرب- گچ- نمک- قالی- چاقو- سنگ آهک- فلدسپات- گوشت و فرآورده های شیری (۱۱)

راه ها

۱)راه درجه یک اصلی زنجان – تهران به درازای ۳۱۹ کیلومتر با جهت شمال باختری
۲)راه درجه یک اصلی زنجان – تبریز با جهت جنوب باختری به درازای ۲۴۱ کیلومتر
۳)راهی از ۲۰ کیلومتری شهر به سوی تهران میرود. راه درجه یک فرعی به سوی شمال خاوری تا شهر رودبار. راه آهن تهران – تبریز از شهر زنجان می گذرد و یک فرودگاه درجه دو در شهر زنجان ساخته شده است.

بافت شهر زنجان

این شهر کهن، بارها با یورش ها و ترکتازی های دشمنان رو به رو شده است و نتیجه آن شده است که آثار کنونی، نسبتاً جدید است. کهن ترین ساختمان، کاروانسرای سنگی مربوط به دوران شاه عباس دوم است که بخش زیادی از آن امروزه ویران شده است. در دوران آغا محمد خان قاجار، ساخت بازار زنجان آغاز شد. این بازار دارای دو بخش بازار بالا و پایین است.
زنجان دارای حصاری بوده که قلعه نامیده میشده است و ساختمان نخستین حصار مربوط به دوران سلجوقی است و در دوره صفوی بازسازی شده است. این قلعه از طریق شش دروازه با روستاهای پیرامون و شهرهای نزدیک در پیوند بوده است. بافت قدیمی شهر به صورت کوچه های پیچ در پیچ و دارای زاویه های تند است.
فعالیت های تازه شهرسازی در زنجان از سال ۱۳۱۱ با ساخت نخستین خیابان به نام خیابان شمشیری آغاز شده است.
جاذبه های گردشگری:

بازار زنجان

بازار زنجان در دوران آغا محمد خان قاجار آغاز ودر سال ۱۲۱۳ در زمان فتحعلی شاه قاجار پایان گرفته و مساجد و سراها و گرمابه‌ها در سال ۱۳۲۴ به آن افزوده شده است . مجموعه بازار قدیمی به صورت یک خط مستقیم به عنوان بازار بالا و پایین به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم شده است. این بازار که طویلترین بازار ایران می‌باشد از سوی غرب و شرق گسترده شده و بدین لحاظ به بازار پائین و بازار بالا تقسیم و نامگذاری شده است .

بنای رختشویخانه

بنای رختشویخانه در خیابان سعدی و در مرکز شهر زنجان جای گرفته است که هم اکنون به صورت موزه در آمده است. این بنا در سالهای گذشته به شوند (علت) وجود هوای سرد در زمستان ها برای بانوان زنجانی توسط دو برادر به نام‌های مشهدی اکبر معمار و مشهدی اسماعیل بنا ساخته شده است.
ادامه مطلب …