ایرانشناسی > جغرافیا، طبیعت و مردم ایران

دریاچه ارومیه با بحران جدی روبه‌رو است

(1/1)

vatan:
«طهمورت کلانتری» مدير کل محيط زيست استان آذربايجان غربی در اين باره به خبرگزاری مهر گفته است، با کاهش ميزان آب درياچه اروميه ميزان املاح موجود در آب اين درياچه به ۳۶۰ گرم در ليتر افزايش يافته است.

تحقيقات انجام شده نشان می‌دهد، سطح آب درياچه اروميه از ۱۲ سال پيش تاکنون رو به کاهش نهاده است. همچنين مطالعات مديريت زيست بوم حوضه آبريز درياچه اروميه که با همکاری بانک جهانی انجام شده است، بيانگر آن است که درياچه اروميه به عنوان دومين درياچه شور جهان تا کمتر از ۲۰ سال آينده با بحران شديدی روبه‌رو خواهد شد.

پيشتر نیز «محمد باقر داريانی» معاون استاندار آذربايجان غربی، با اشاره به بارندگی‌های خوب اخير در منطقه گفته بود، بحران در درياچه اروميه هنوز برطرف نشده است.

به گفته وی هم اکنون سطح آب درياچه اروميه نسبت به سال گذشته يک متر پايين‌تر است و بارندگی‌های سال گذشته تنها باعث افزايش ۲۰ سانتی‌متری سطح آب درياچه شده است.

«درياچه اروميه آلوده نيست»

آقای «طهمورث کلانتری» در واکنش به برخی گزارش‌ها در خصوص آلودگی درياچه اروميه به مواد شيميايی خطرناک گفته است، هر چند هيچ نشانه‌ای برای تأييد اين موضوع وجود ندارد، اما درياچه اروميه از رشد ميزان املاح ناشی از گسترش شوره‌زار در اراضی اطراف رنج می برد.

درياچه اروميه در کنار زيبايی‌های طبيعی خود يکی از بزرگ‌ترين معادن املاح در جهان به شمار می‌آيد که نزديک به هشت ميليارد متر مکعب انواع نمک‌ را در خود جای داده است.

اين درياچه پس از درياچه بحرالميت(دريای مرده) دومين درياچه شور جهان از نظر سختی آب و بيستمين درياچه بزرگ جهان به شمار می‌آيد. درياچه اروميه حدود پنج هزار و ۵۰۰ کيلومتر مربع مساحت دارد.

اين درياچه بين استان‌های آذربايجان شرقی و غربی قرار دارد و مساحت حوضه آبريز آن ۵۱ هزار کيلومتر و حجم آب موجود در آن حدود ۳۷ ميليارد متر مکعب است. طول اين درياچه ۱۳۵ کيلومتر و عرض آن ۱۸ تا ۵۵ کيلومتر و عميق‌ترين نقطه آن ۱۶ متر است.
 
برگرفته از وب سایت -

vatan:


درياچه اروميه؛ عكس از ناسا

دلاور نجفی، معاون محيط طبيعی سازمان محيط زيست ايران، می گوید که با اجرايی شدن طرحی برای انتقال فاضلاب کارخانه نمک صنعتی شهر مراغه به درياچه اروميه حيات اين درياچه در معرض تهديد مهلک جديدی قرار گرفته است.

دلاور نجفی از زمينه‌سازی برای اجرای طرحی خبر می‌دهد که منجر به جاری شدن فاضلاب يکی از کارخانه های مراغه به درياچه اروميه می‌شود.

آقای نجفی در گفتگو با خبرگزاری نیمه رسمی مهر اجرايی شدن اين طرح را کابوسی برای نابودی کامل درياچه اروميه توصيف کرد. وی خاطر نشان ساخت که «ريختن فاضلاب کارخانه نمک صنعتی شهر مراغه، خواب تازه ای است که برای حيات درياچه اروميه ديده شده که خطری بسيار ويرانگر است.»

معاون سازمان محيط زيست در توضيح ابعاد اين طرح  افزود که حجم پساب‌های صنعتی اين کارخانه بالای ۲۰ متر مکعب در ثانيه است و با سرازير شدن اين حجم مواد زائد و سمی به درياچه اروميه ديگر نمی توان به بازگشت حيات آرتميای درياچه اميدوار بود.

آرتميا، سخت پوست کوچک و ظريفی است که توانسته خود را با زندگی در آب بسيار شور درياچه اروميه انطباق دهد و موارد کاربرد بسيار متنوعی در صنايع شيلاتی دارد.

آنچه از گفتگوی معاون سازمان محيط زيست برمی‌آيد اين است که اين سازمان با اجرايی شدن اين طرح مخالف است چرا که با توجه به وضعيت جاری درياچه اروميه، و خطر‌ها و تهديدهای کنونی که حيات آن را دچار مخاطره جدی کرده است، اجرای اين طرح فرايند نابودی کامل اين درياچه را فراهم می آورد.

آقای نجفی در اين زمينه گفت: «اگر اين کار انجام شود و فاضلاب با اين حجم در درياچه رها شود، با توجه به حجم املاح کارخانه مثل يد و کلر، نابودی ريز موجودات و حيات زيستی درياچه اروميه به خصوص آرتميا قطعی خواهد بود.»

طهمورث کلانتری، مدير کل محيط زيست استان آذربايجان غربی، چندی پيش اعلام کرده بود که در حال حاضر ارتفاع آب درياچه اروميه ۵/۶ متر از سطح در آن سال ۷۴ پايين تر است و سطح اراضی شوره زار شده حاشيه درياچه اروميه به ۱۵۰ هزار هکتار رسيده است.

بنا بر تحقيقات انجام شده از ۱۲ سال پيش تا کنون نمودار تراز آب پارک ملی درياچه اروميه رو به پايين است و مطالعات مديريت زيست بوم حوضه آبريز درياچه اروميه که با همکاری بانک جهانی به اتمام رسيده، نشان می‌دهد درياچه اروميه به عنوان دومين درياچه شور جهان تا کمتر از ۲۰ سال آينده با بحران شديدی مواجه خواهد شد.

درياچه اروميه يکی از ۵۹ ذخيره گاه طبيعی محيط زيست جهان است که به دليل طبيعت مناسب برای زيست دائمی و موقت انواع پرندگان کمياب و نادر جهان و زيبايی های طبيعی سواحل و جزاير آن از سوی يونسکو به عنوان «بيوسفر» يا «زيست عرصه» معرفی شده است.

برگرفته از راديو فردا

vatan:
میزان شوری آب دریاچه ارومیه به 340 گرم رسیده

 حسین صرافی: مرگ بخشی از دریاچه ارومیه امروز اعلام شد. حسن عباس نژاد، مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در گفت و گو با مهر گفت:" میزان شوری آب دریاچه ارومیه به 340 گرم در لیتر رسیده و 250 هزار هکتار از سطح دریاچه ارومیه را به شوره زار تبدیل کرده است است."

وی اضافه کرد:" سطح آب پارک دریاچه ارومیه با وسعت 570 هزار هکتار در حال حاضر 2.5 متر پایین تر از سطح اکولوژیکی آن در شرایط عادی است."

مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در ادامه نمک موجود در آب این دریاچه را در حالت فوق اشباع اعلام کرد و بیان داشت:" در شرایط عادی میزان شوری آب این دریاچه 180 تا 220 گرم نمک در هر لیتر است که این میزان در شرایط بحرانی فعلی به 340 گرم در هر لیتر می رسد."

مدیر کل حفاظت محیط زیست استان آذربایجان غربی، همچنین از انتقال آب از حوزه های اطراف، بارور کردن ابرها، افزایش راندمان آبیاری، بهبود الگوی کشت و رعایت حق آب دریاچه ارومیه به عنوان مهمترین برنامه ها برای بر طرف کردن بحران آب دریاچه ارومیه در سال های آینده خبر داد.

متخصصان محیط زیست با ابراز نگرانی از مرگ بخشی از دریاچه ارومیه سد سازی متعدد، خشکسالی، فاضلاب صنعتی و پل میان گذر را از علل نابودی دریاچه ارومیه می دانند.

سد سازی‌های بی‌مورد

دکتر جمشید منصوری، پرنده‌شناس، با تأکید بر این که پرندگان مهاجر به زیستگاه‌های مختلفی مهاجرت می‌کنند، می گوید:" بسیاری از زیستگاه‌ها در دریاچه ارومیه به خاطر کم‌آبی و سدسازی روی رودخانه‌های اطراف این دریاچه تخریب شده‌اند و همین موضوع باعث شده تا پرندگان از این زیستگاه مهاجرت کنند."

او با انتقاد از مسدودکردن آب رودخانه‌ها به عنوان محل زندگی پرنده‌های دریاچه ارومیه و بستن سدهای بی‌مورد، اضافه می کند:" پرنده‌ها برای یافتن آب و غذا به این مکان‌ها می‌آیند و وقتی با کمبود آب و غذا مواجه می‌شوند به ناچار برمی‌گردند و به مکان‌های دیگر مهاجرت می‌کنند."

سد سازی روی رودخانه‌های زرینه‌‌رود، سیمینه‌‌رود، گدار و باراندوز با هدف تولید برق سبب شده عمق آب در این دریاچه از 16 تا 22 متر به کمتر از پنج متر برسد.

ناصر آق، استاد دانشگاه سهند تبریز با اشاره به این معضل معتقد است:" اگر بخشی از آب رودخانه پیرانشهر را به دریاچه ارومیه منحرف نکنیم علاوه بر مهاجرت پرندگان و مرگ دریاچه باید در انتظار ویرانی مزارع کشاورزی اطراف دریاچه و بیکاری چند هزار نفر باشیم."

مشکل خشکسالی

دریاچه ارومیه و آرال در یک منطقه واقع شده‌اند. به دلیل گرم شدن کره زمین دریاچه‌های بسیاری از جمله " آرال " خشک شده‌اند. به همین دلیل کارشناسان سرنوشتی مشابه دریاچه آرال برای دریاچه ارومیه پیش‌بینی می‌کنند.

دکتر ناصر آق، استاد دانشگاه سهند تبریز می گوید:" کارشناسان، خشکی دریاچه ارومیه را از نوع چرخشی اعلام و اظهار کرده بودند پس از 10 سال دریاچه ارومیه به وضعیت عادی بازخواهد گشت ولی متأسفانه وضعیت دریاچه ارومیه با وجود گذشت 12 سال از آغاز خشکسالی رو به وخامت گذاشته است."

براساس آمارهای موجود، 67 درصد از سهم عوامل مؤثر در خشک شدن این دریاچه مربوط به عوامل اقلیمی و کاهش میزان نزولات جوی، 25 درصد مربوط به مصارف آب کشاورزی، پنج درصد احداث سازه‌های هیدرولیکی مانند سدها روی رودخانه‌های حوضه آبریز و سه درصد سایر عوامل است. این در شرایطی است که براساس تقسیم‌بندی دیگری، مهم‌ترین فاکتور دخالت انسان‌ در خشک شدن دریاچه ارومیه با سهم 90 درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی است.

تهدید فاضلاب صنعتی

دریاچه ارومیه در یکی از مناطق صنعتی - کشاورزی ایران واقع شده است؛ اما به دلیل عدم وجود سیستم فاضلاب صنعتی و نظارت دولت، بسیاری از کارخانه‌ها فاضلاب خود را به سوی دریاچه ارومیه هدایت می‌کنند و این دریاچه از شرق و غرب در معرض تهدیدهای زیست‌محیطی قرار دارد.

محمد درویش، متخصص محیط زیست می‌گوید:" ریختن فاضلاب کارخانه نمک صنعتی شهر مراغه، خواب تازه‌ای است که برای حیات دریاچه ارومیه دیده شده و این خطر بسیار ویرانگر است."

او در ادامه می‌افزاید:" به دنبال این هستند که حجم پساب‌های صنعتی این کارخانه که بالای 20 متر مکعب در ثانیه است را وارد دریاچه ارومیه کنند که اگر چنین اتفاقی بیفتد قطعاً فرایند نابودی کامل دریاچه ارومیه فراهم خواهد شد."

گفتنی است فرماندار مراغه معتقد است که با انتقال پساب کارخانه‌های آلاینده از طریق لوله به دریاچه ارومیه، می‌توان مشکل آلودگی خاک‌های کشاورزی منطقه را حل کرد.

بهلول نعمتی حامی احداث لوله‌ای است که آلاینده‌ها را از فاصله 25 کیلومتری به دریاچه ارومیه منتقل می‌کند. یکی از کارخانه‌های منطقه روزی 8 هزار متر مکعب آب سد علویان را به پساب‌های خطرناک تبدیل می‌کند تا آمونیاک و نمک به دریاچه ارومیه تزریق شود اما به اعتقاد فرماندار انتقال این حجم عظیم آلاینده‌ها به دریاچه ارومیه در مقابل اشتغال 300 نفر در یک کارخانه بسیار بی‌اهمیت است.

پل میان‌گذر و مخالفت کارشناسان

ویژگی طبیعی، چشم‌انداز زیبا، معطلی و سرگردانی گردشگران سبب شد فکر ایجاد پل روی دریاچه ارومیه شکل بگیرد. این فکر پس از قریب به 20 سال به واقعیت پیوسته است در حالی که از نظر کارشناسان محیط‌زیست، احداث این جاده اشتباه بود و موافقت سازمان حفاظت محیط زیست با این کار اقدامی سیاسی محسوب می‌شود. به اعتقاد متخصصان، در حال حاضر با این که کار از کار گذشته است، باز هم می‌توان با اصلاحاتی در ساختار این میان‌گذر جلوی نابودی دریاچه را گرفت.

هادی عابدی، خبرنگار مقیم ارومیه می‌گوید:" افتتاح پل میان‌گذر شهید کلانتری از نظر اقتصادی تأثیر مثبتی بر اقتصاد استان گذاشته است؛ اما مسئله‌ بسیار مهم حفظ و ادامه حیات این دریاچه است."

طراحی این پل با نگاه به پلی که روی دریاچه نمک ایالت یوتا آمریکا ساخته شده، صورت گرفته که به دریاچه ارومیه شباهت دارد.

اما دکتر اسماعیل کهرم، استاد محیط ‌زیست دانشگاه آزاد اسلامی می‌گوید:" بارها به دولتمردان اعلام کرده‌ام این میان‌گذر نباید ساخته می‌شد."

او می‌افزاید:" دریاچه‌ها مانند بدن انسان که سیستم گردش خون دارد، سیستم گردش آب دارند. گردش آب، اکسیژن و غذا را به نقاط مختلف دریاچه می‌برد. ما با ایجاد میان‌گذر در این دریاچه اختلال ایجاد و آن را بیمار کرده‌ایم."

او ایالات متحده را مثال می‌زند:" در سراسر این کشور قطار و اتومبیل از روی تالاب‌ها و دریاچه‌ها عبور می‌کنند اما هیچ‌کس کوه را نریخته درون دریاچه یا تالاب. آنها با استفاده از ستون‌های متعدد این عمل را انجام داده‌اند."

محمد جواد محمدی زاده، رئیس سازمان محیط زیست ایران هم با انتقاد از لحاظ نشدن دانش زیست‌ محیطی در احداث پل میان‌گذر ارومیه گفت:" احداث این میان‌گذر از ۲۰ سال پیش آغاز شده بود که متأسفانه در آن زمان دانش فنی زیست‌محیطی به کار بسته نشد."

وی از پیگیری وضع زیست‌محیطی دریاچه ارومیه خبر داد و افزود:" متأسفانه احداث این پل جریان گردشی آب را به خطر انداخته که قرار است با هماهنگی وزارت راه و ترابری به راهکارهایی برسیم."

محمدی زاده توضیح داد که قرار است در مسیرهای پی‌ریزی‌شده کانال‌هایی را برای عبور آب و تأمین حرکت چرخشی آن تعبیه کنند.

برگرفته از تارنماي نجات دشت پاسارگاد

vatan:
خشک شدن درياچه اروميه، سلامتی دهها ميليون نفر را به مخاطره خواهد انداخت.
برنامه زيست محيطی سازمان ملل متحد، «يونپ» (UNEP) ، طی گزارشی نسبت به عواقب زيست محيطی خشک شدن درياچه اروميه به شدت هشدار داده و گفته است ارتفاع سطح آب درياچه از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۱ به ميزان ۷ متر پايين افتاده و بر اساس تصاوير ماهواره‌ای مساحت آن در اين بازه زمانی از ۶۱۰۰ کيلومتر مربع به ۲۳۶۶ کيلومتر مربع کاهش يافته است و اين کاهش ادامه دارد.   اين گزارش با اشاره به سکونت ۷۶ ميليون جمعيت در شعاع ۵۰۰ کيلومتری درياچه اروميه، اظهار نگرانی کرده است که اين درياچه دچار سرنوشتی همانند فاجعه درياچه «آرال» شود. درياچه آرال در آسيای ميانه که از چند دهه قبل کاملا خشک شده ، باعث شده است که مردم منطقه با فاجعه طوفان های نمک مواجه شوند. درباره درياچه اروميه که جمعيت زيادتری در اطراف آن زندگی می کنند، ابعاد اين فاجعه بسيار گسترده تر خواهد بود.   علت کاهش شديد سطح و مساحت درياچه اروميه بر اساس آنچه که مقامات ايران ادعا کرده اند، خشکسالی و استفاده از آبهای حوزه آبخيزی اين درياچه برای آبياری خاکهای کشاورزی عنوان شده است، اما بر اساس مطالعات اين سازمان، کاهش حجم آبهای ورودی به اين درياچه بخاطر تغييرات آب و هوايی، همچنين بهره برداری بيش از حد آبهای حوضه آبخيز برای مصارف کشاورزی بيشترين سهم (۶۵ درصد) و ساخت وساز سدها در بستر رودخانه نيز دومين عمال (۲۵ درصد) در خشک شدن درياچه بوده است. عامل کاهش بارندگی تنها ۱۰ درصد در خشک شدن اين درياچه نقش داشته است. برنامه زيست محيطی سازمان ملل متحد بر اساس برخی مطالعات ديگر، انحراف مسير رودخانه های منتهی به درياچه اروميه را بعنوان يکی از مهمترين عوامل خشک شدن آن معرفی کرده است.   اين درحالی است که محمود احمدی نژاد تابستان سال جاری خشکسالی را عامل اصلی خشک شدن اين درياچه عنوان کرد و بگفته وی، "بر اساس ارزيابی‌ها درياچه اروميه هر ۵۰۰ سال با چنين شرايطی روبه‌‌رو می‌شود."  محمود احمدی نژاد ٢٩ ارديبهشت ماه نيز، در مراسم افتتاح سد کمال صالح در استان مرکزی ادعا کرد "طی چند سال اخير غربی ها به گونه ای عمل کرده اند که ابرها دستکاری و تخليه شده و ابرهای بارش زا به کشوری های منطقه از جمله ايران نمی رسد." اين در حالی است که در گزارش «يونپ» تصاويری از درياچه «وان» واقع در شرق ترکيه نشان داده شده است که در وضعيت خوبی قرار دارد.  به غير از عوامل ياد شده، اين گزارش به ساخت جاده ميانگذر از دل درياچه اشاره کرده و می نويسد اين جاده يک شکاف يک و نيم کيلومتری ميان بخش جنوبی و شمالی درياچه ايجاد کرده و عملا با دو نيم کردن درياچه، مانع جريان آب شده است.  اين گزارش می افزايد، در صورتی که خشک شدن درياچه اروميه ادامه يابد، اکوسيستم و زنجيره غذايی درياچه کاملا ماتشی خواهد شد، دهها ميليون ساکن اين منطقه در معرض بادهای نمک قرار خواهند گرفت و سلامت آنها کاملا در مخاطره خواهد بود.   يک درياچه منحصر به فرد بنا بر گزارش برنامه زيست محيطی سازمان ملل متحد ، درياچه ارميه که يک توقفگاه مهم برای انواع پرندگان مهاجر بحساب می رود، زيستگاه يک گونه ميگوی آبشوری منحصر به فرد بنام «آرتميای اروميه» هست و تالابها و کوههای مجاور اين درياچه محل زندگی انواع خزندگان، دوزيستان و پستانداران است.   اين گزارش در ادامه می نويسد، تا کنون ۲۰۰ گونه پرنده مهاجر از جمله پليکان، مرغ ماهی خوار، مرغابی و فلامينگوها ثبت شده اند که اين درياچه را بعنوان سکونتگاه فصلی خود برگزيده اند.  بنابر اين گزارش، درجه غلظت نمک در آب اين درياچه به ۳۰۰ گرم در ليتر (حد اشباع)، يعنی ۸ برابر شورتر از آب دريا رسيده است و در اين وضعيت امکان زندگی هيچ گونه جانداری در درياچه اروميه وجود ندارد. کما اينکه هم اکنون يک صحرای نمک به وسعت ۴۰۰ کيلومتر مربع با خشک شدن قسمتی از درياچه اروميه ايجاد شده است.راهکارهای ممکن در اين گزارش به راه حل های ممکن برای احيای درياچه اروميه نيز پرداخته شده است. کاهش حجم آبهای مصرفی برای بخش کشاورزی، صنعتی و خانگی از رودهای منتهی به درياچه، يا حداقل ممانعت از افزايش حجم آن، انتقال آب از رود ارس، دريای خزر و رودخانه زاب به اين درياچه از جمله راهکارهای اين سازمان برای معضل خشکی درياچه اروميه است.   البته با توجه به فاصله ۳۰۰ کيلومتری درياچه اروميه و دريای خزر، احتمالا ۴ تا ۵.۵ ميليون دلار برای پروژه انتقال آب نياز باشد و حداقل ۵ سال زمان نياز است که اين پروژه عملياتی شود. همچنين برای انتقال آب درياچه خبر بايستی با کشورهای حاشيه دريای خزر مذاکرات انجام گيرد که بنا بر اين گزارش، مذاکرات تا کنون نتيجه ای نداشته است. رودخانه زاب واقع در خاک ترکيه و عراق نيز نياز به همکاری و موافقت اين دو کشور برای انتقال آب آن به درياچه اروميه است و نهايتا پروژه انتقال آب از رود ارس که نياز به موافقت آذربايجان دارد.
راهکار ديگر باور کردk ابرها است که به گزارش اين سازمان، پروژه اخير در دست مطالعه است.   

برگرفته از راديوفردا

کنترل

[0] صندوق پستی

گروه امرداد

تارنما تالارها امردادنامه

تالارها

فایلخانه گاهشمار اساسنامه امرداد جستجو

گوناگون

یاری امرداد اسناد خلیج فارس

تارنماهای همسو

خبرگزاری میراث فرهنگی تاریخ فا هفته نامه امرداد
Go to full version