نویسنده جستار: روش سنتي تدريس موسيقي در ايران  (بازدیدها: 1188 بار)

0 هموند و 1 میهمان درحال خواندن جستار.

yazdan_s

  • کوشاترین های امرداد
  • *
  • نوشتار: 7,037
  • امتیاز: 903
  • جنسیت : آقا
    • یزدان صفایی
روش سنتي تدريس موسيقي در ايران
« : 30 ژانویه 2010 گاه 16:19:45 »
به نام یزدان پاک

 روح‌الله خالقي

به طوري كه سابقه نشان مي‌دهد تعليم در موسيقي ايران همواره شفاهي و سينه به سينه بوده است. به اين ترتيب شاگرد علاقه‌مند و جوياي هنر دو زانو در مقابل استاد مي‌نشسته و طرز نواختن يا خواندن را مستقيما بدون نوشته و كتاب تعليم مي‌گرفته حتي رسم بر اين جاري بوده كه شاگرد به وسايل گوناگون و مخصوصا با مراعات كمال ادب علاقه‌مندي استاد را به خود جلب مي‌كرده و شوق و رغبت در او به وجود مي‌آورده تا شاگرد را از سرچشمه هنر خود سيرآب مي‌كرده...

باري من محضر درس قدما را نديده بودم ولي وصفش را شنيده‌ام. در حدود چهل سال {مقاله در سال 1341 نوشته شده است} قبل مجلس درس چند استاد موسيقي را مانند ميرزا رحيم‌خان و حسين‌خان اسمعيل‌زاده كه هر دو كمانچه‌كش بودند هم‌چنين مجلس درس غلام‌حسين خان درويش را درك كرده بودم كه استاد در روي تخته پوست يا تشكچه‌اي در بالاي اطاق مي‌نشست و شاگرد در جلوي او زانوي ادب مي‌زد و درسي كه دفعه قبل گرفته بود مي‌نواخت و اگر نقصي داشت اصلاح مي‌كرد و اگر آن را خوب فرا گرفته بود قسمت بعد از آن را فرا مي‌گرفت و چند بار مي‌نواخت و حفظ مي‌كرد و به اطاق ديگر مي‌رفت و در آن‌جا هم چند بار تكرار مي‌كرد و اگر فرصت باقي بود يك بار ديگر به حضور استاد مي‌رسيد و آن را مي‌نواخت و زمين  ادب مي‌بوسيد و يك سكه پنج قراني زير تشكچه استاد مي‌گذاشت و خداحافظي مي‌كرد و به خانه مي‌رفت. در بين راه نيز آهنگ را با خود زمزمه مي‌كرد كه فراموش نكند. به محض رسيدن به خانه مشق جديد را مي‌نواخت و آن را تكرار مي‌كرد و خوب به ذهن مي‌سپرد و طبيعي است چيزي را كه به اين زحمت فرا گرفته بود خيلي عزيز مي‌داشت و چون يادداشت و كتاب و دفتر نت در كار نبود حافظه قوت مي‌يافت و نوازنده هر چه مي‌دانست از حفظ مي‌نواخت و در اثر تكرار و تمرين زياد به تدريج پختگي و ملاحت پيدا مي‌كرد و بعد از سال‌ها تمرين و تكرار اگر داراي استعداد بود نوازنده خوبي از كار بيرون مي‌آمد.

در قسمت آواز نيز رسم به همين ترتيب بود. در مجلس استاد سازي وجود نداشت. استاد در آمدي آغاز مي‌كرد و شاگرد آن را تقليد مي‌كرد و حتما شاگر بايد داراي صوت خدا داد و حنجره با تحرير و غلت باشد كه مشق آواز را شروع كند. ترتيب خواندن شعر نيز به همين ترتيب بود كه استاد شعر را با لحن مناسب مي‌خواند و شاگرد فرا مي‌گرفت و همان تمرينات انجام مي‌شد تا پس از چندي خواننده‌اي خوش‌آواز و با اطلاع به وجود مي‌آمد. درين قسمت نيز چون تعليم به طور شفاهي بود چنان مهارت و تبحر حاصل مي‌شد كه اگر مثلااستاد به شاگرد مي‌گفت
« زابل» چهارگاه بخواند  ـ شاگرد بي‌تامل مي‌خواند نه اين كه از درآمد چهارگاه شروع كند تا به نغمه‌ی زابل برسد.

شاگرداني كه هم ذوق بودند جلسات هفتگي دوستانه داشتند. دور هم مي‌نشستند و رديفي را كه از استاد فرا گرفته بودند همگي با هم مي‌نواختند و گاهي تك تك نوازندگي مي‌كردند و تا كامل و زبردست نمي‌شدند جز آن كه از استاد فرا گرفته بودند چيز ديگري نمي‌نواختند و اصولا فن بداهه نوازي مخصوص كساني بود كه به مقامات عالي هنري مي‌رسيدند. درين مجالس دوستانه گاه بگاه خواننده‌اي نيز پيدا مي‌شد كه او هم مي‌خواند و يكي از نوازندگان كه مهارت بيشتري داشت او را با ساز همراهي مي‌كرد و در قسمت آواز موضوع بداهه خواني بيشتر طرف توجه بود.

فراگرفتن قطعات ضربي مانند تصنيف براي خوانندگان تعليم ديده كار ساده‌اي بود و آن را از نوازندگان فرا مي‌گرفتند ولي در مجلس استاد نمي‌خواندند و حتي رسم بر اين جاري شده بود كه اشخاصي كه دستگاه‌دان و آوازخوان كامل بودند خواندن تصنيف را دون شان خود مي‌دانستند و آنان كه صداي ضعيف‌تري داشتند در خواندن تصنيف و آهنگ‌هاي ضربي علاقه بيشتري نشان مي‌دادند و در اين فن ورزيده مي‌شدند و براي اين كه به وزن خوب آشنا شوند ضمن خواندن تصنيف به  نواختن تنبك نيز مي‌پرداختند. مثلا رسم بود كه مي‌گفتند « طاهرزاده» دستگاه دان و آوازخوان است يا آقاي « عبداله دوامي» وزن شناس و تصنيف خوان مي‌باشد هر چند تصنيف خوان هم به رديف و آواز كاملا آشنايي و تسلط داشت و مثل تصنيف خوان‌هاي امروز نبود كه از خواندن آواز عاجز باشد.

شما دسترسی دیدن پیوندها راندارید. نام نویسی یا درونشد

dara_babak

  • گرداننده این انجمن
  • *
  • نوشتار: 2,715
  • امتیاز: 788
پاسخ : روش سنتي تدريس موسيقي در ايران
« پاسخ #1 : 30 ژانویه 2010 گاه 18:36:26 »
درود
البته یک طرف قضیه است، و استاد خالقی ، خودش پیرو سبک موسیقی ملی بود و در سبک موسیقی ملی، به همه ی زوایای موسیقی پرداخته می شود،
یعنی ضمن اینکه بنیان و اساس موسیقی بین المللی و نت و  اصول علمی موسیقی را می آموزند،
به اصول موسیقی کلاسیک ( سنتی، دستگاهی) ایران هم توجه کامل دارند.


این توشته در واقع قسمتی از نوشتار خالقی را دست چین کرده و از ما بقی ان جدا کرده، و منظور نظر  گرد اورنده ی ان را ( که تاکید بر روش سینه به سینه) بوده است،
را تایید کرده است.

 در حالیکه خالقی خود شاگرد و دانش اموخته هنرستان  کلنل وزیری ( پدر موسیقی ملی و موسیقی مدرن) ایران است. که همواره بر اموزش عمکی موسیقی تاکید داشت.

و خود استاد خالقی هم بعدها ریاست هنرستان را بر عهده گرفت و موسیقی دانان ، اکادمیسین و نیز اشنا با رموز  موسیقی ایرانی و نیز موسیقی کلاسیک جهانی و ... را پرورش داد.

از استادن مکتب موسیقی ملی ( وزیری )  می توان از کسانی چون استادان زیر نام برد:
علاوه بر خود استاد خالقی، دیگرانی چون:
استاد صبا، و استادان حسین دهلوی، مصطفی کسروی، فرهاد فخرالدینی، مهدی خالدی، علی تجویدی و ..... بسیارانی از این دست. که نام بردنشان ... بسیار طولانی و وقت گیر  خواهد بود.

و در نسل بعدی همه ی دانش اموختگان هنرستان موسیقی ملی را نام برد.
برای مثال:

شهریار فریوسفی، محمد فیروزی، حسین علیزاده، کمال طراوتی، کامبیز روشن روان، فریدون شهبازیان و ...
بیشماران دیگری .... که تاکنون هم ادامه دارند و اکنون استادان هنرستانهاو و دانشکده های موسیقی کشورند ( هر انکس از که هنرستانهای موسیقی کشور فارغ التحصیل می شود، زیرا تقریبا سبک غالب در هنرستانها سبک موسیقی ملی است و سبکی است که طرف صحبت عموم مردم است)

البته در کنار موسیقی ملی، دو سبک کاملا سنتی و نیز کامل کلاسیک غربی هم وجود دارد.
که مخاطبن کمتری دارند، ( و نیز سبکهای دیگر)

اما سبک خالقی و وزیری چون بر موسیقی ایرانی به همراه اموزش جهانی و اکادمیک ان تاکید داشت، بر سایر سبکها غلبه کرده است.

حتا کسانی که در گذشته، پیروان سر سخت موسیقی غرب و یا سنتی بودند و دشمنان وزیری و خالقی و ... محسوب میشدند،
 اکنون می بینیم که خودشان و یا پیروان و شاگردانشان، در سنین کهنسالی رو به موسیقی ایرانی و اکادمیک اورده اند. 

برای مثال، زمانی بود که پیروان سبک سنتی، تاکید افراطی شدید بر روی قوانین گذشته و روشهای سنتی داشتند و مخالف هر گونه نو اوری و .. بودند
اما اینک می بینیم که استاد شجریان خودشان، به ابداع ساز روی اورده اند و  یا پسران شهرام ناظری و یا پور ناظری ها همگی رو به اموزش موسیقی آکادمیک اورده اند و ....

و از سوی دیگر هم، کسانی چون مصطفی پور تراب، فریدون ناصری، شاهین فرهت، و... بسیاری دیگر از استادان پیرو سبک کلاسیک غربی، اینک سمفونی های ایرانی و .... می سازند و رو به سوی موسیقی ایرانی کرده اند.
و یا علیرضا مشایخی ( مدرنیست) ارکستر موسیقی نو ( متشکل از سازهای ایرانی) میکند  و....

احتمالا این توشته از کتاب سرگذشت موسیقی ایران نوشته استاد خالقی ( در 3 جلد) برداشت شده است،
که خواندن ان را به همگان توصیه می نماییم، زیرا در انصورت میتوان نظرات کامل و واقعی استاد خالقی را متوجه شد.


سپاس _ بدرود   
پاید کشور به فره اش جاودان         ایرانیان   پیوسته   شادان          همواره یزدان بود او را نگهبان                                                                                                        خداوند نگهدار ایران باد                                 باشد که سراسر کیهان را صلح و آرامش فرا گیرد

godfather

  • کوشاترین های امرداد
  • *
  • نوشتار: 2,103
  • امتیاز: 851
  • جنسیت : آقا
پاسخ : روش سنتي تدريس موسيقي در ايران
« پاسخ #2 : 31 ژانویه 2010 گاه 02:09:07 »
درود
سپاس از دو دوست عزیز بخاطر این دو نوشته ی جالب
در این مورد که آموزش کاملا شفاهی و سینه به سینه بود
البته درست می نماید
اما بد نیست این هم آورده شود که در راستای مکتوب کردن و نت نویسی و.. تلاشهایی شده بود و تا آنجا که من می دانم فارابی بر آن اهتمام ورزیده بوده است
دانش بیشتری ندارم در اینباره و چنانچه دوستان آگاهی بیشتری داشته باشند خواهم آموخت

dara_babak

  • گرداننده این انجمن
  • *
  • نوشتار: 2,715
  • امتیاز: 788
پاسخ : روش سنتي تدريس موسيقي در ايران
« پاسخ #3 : 31 ژانویه 2010 گاه 03:33:27 »
درود

 گادفادر گرامی،

انچه فرمودید ، درست است،
در باره ی پیش از اسلام، اطالاعات موثق و مستندی در دست نیست،
ولی از آنجاییکه موسیقی عرب و اسلامیون و نیز ترکها، متاثر از موسیقی ایرانیان است.

و پس از اسلام هم ایرانیان با بهره گیری از موسیقی کهن شان، موسیقی دنیای اسلام را نیز پایه ریزی کرده  و پیشرفت دادند. و البته به همراه سایر ملل کهن که در دنیای اسلام قرار گرفتند نظیر: فینیقیها ( لبنانیها، سوریها، مصریها، یهودیان، اندلسی ها و ملل شاخ آفریقا و ...و نیز مردمان شرق ایران )

و در زمینه ی نت نویسی هم، آری نت نویسی ئی ابتدایی، توسط عده ای از دانشمندان  و علمای موسیقیدان ابداع شده بود، که در کتب موسیقیدانان ان دوران ، نظیر فارابی، اسحاق موصلی و صفی الدین ارموی و .. موجود است.
 و در کتاب موسیقی الکبیر فارابی که چند سال پیش هم مجددا چاپ شد،
موجود است.
 
ان نت نویسی، با استفاده از حروف ابجد بود، که استاد ارجمندمان  موسیقیدان بزرگ خطه ی آذربایجان و یکی از مفاخر هنر ایران، استاد فرهاد فخرالدینی، در این زمینه پژوهشهایی دارند و اطلاعات مبسوطی هم دارند که به شاگردانشان منتقل کرده و می کنند.

و موسیقی سریال امام علی دقیقا برگرفته از تم اهنگ ساخته شده توسط  ( فکر کنم عبدالقادر مراغه ای) 
بوسیله استاد فخرالدینی استخراج و تصنیف گردیده است.

منتها آن نت نویسی بسیار ابتدایی است و نیز مشکل، 
و در مقایسه با نت نویسی بین المللی ( غربی و اروپایی) دارای ایرادات بسیاری است و اصلا قابل قیاس نیست.
دلیل ان هم ، تحریم موسیقی  در حداقل 1400 سال گذشته در ممالک اسلامی و ایران بوده است،
در حالیکه در همین مدت، اروپایان، و غربی ها، و سایر ملل، سرگرم ابتکار و خلاقیت و ساختن، همه گونه سبکها و سازها و کل دنیای موسیقی شان بوده اند، ولی موسیقیدانان ما می بایست از ترس کشته شدن ، یا سازهایشان را پنهان حمل می کردند  و یا بشوند ادم دربار و شاه و  و اشراف تا در پناه انان زندگی بگذرانند و  نهایتا ، مطرب مجالس انها باشند.

و دیگر جایی برای موسیقی علمی، و نت نویسی و ... اموزش صحیح ان باقی نمیماند، زیرا از طریق این رشته کسی نمیتوانسته امورات زندگی خود را بگذراند، و در واقع همان مقدار پیشرفت هم از سوی کسانی . بوده است که ، با خون دل، موسیقی را برای حریم خلوتهایشان و یا مجالس عرفانی و... و یا مراسم عبادی و عروسی و عزا و زندگی روزمره شان،
 زنده نگاه میداشته اند.

و تا پیش از دوره پهلوی، موسیقیدان معنایی نداشته است و ، کاری بوده است در کنار زندگی، و نیز ... به چشم لهو و لعب، و یک کار بیهوده و تفریحی به آن نگریست می شده است،
کما اینکه هنوز هم که هنوز است، اثرات چنین نگرشی را میتوان در جامعه مشاهده کرد.


سپاس _ بدرود 
پاید کشور به فره اش جاودان         ایرانیان   پیوسته   شادان          همواره یزدان بود او را نگهبان                                                                                                        خداوند نگهدار ایران باد                                 باشد که سراسر کیهان را صلح و آرامش فرا گیرد

 

گروه امرداد

تارنما تالارها امردادنامه

تالارها

فایلخانه گاهشمار اساسنامه امرداد جستجو

گوناگون

یاری امرداد اسناد خلیج فارس

تارنماهای همسو

خبرگزاری میراث فرهنگی تاریخ فا هفته نامه امرداد