نویسنده جستار: نقش زرتشتیان * در انقلاب مشروطه  (بازدیدها: 1421 بار)

0 هموند و 4 میهمان درحال خواندن جستار.

hamed_pasargad

  • هموند بسیار کوشا
  • *
  • نوشتار: 148
  • امتیاز: 0
    • http://
نقش زرتشتیان * در انقلاب مشروطه
« : 10 نوامبر 2006 گاه 19:45:40 »
با درود
 
 
نقش زرتشتيان در انقلاب مشروطه

 

در بررسى حوادث منتج به انقلاب مشروطه حضور و همراهى همه ايرانيان در حوادث مربوط به انقلاب قابل لمس و بررسى است. به عبارتى خواسته و ناخواسته انسان ايرانى در جهت يا برخلاف جهت انقلاب در حركت بوده است.

نقش ايرانيان زرتشتى و حضورشان در انقلاب مشروطه از موضوعاتى است كه درباره اش كمتر سخن رفته است. دكتر فرهنگ مهر سال ۱۳۴۸ در يك سخنرانى در دانشگاه اصفهان اين مقاله را به تفصيل مورد بررسى قرار داد كه گزيده اى از آن به شرح زير است:


• سهم زرتشتيان در انقلاب مشروطه ايران
وقتى از كوشش هاى گروه خاصى از ملتى بزرگ در راه وصول به يك هدف عالى مالى و اجتماعى صحبت مى شود بايد به تعداد نفوس آن گروه توجه داشت. تنها با توجه به اين عدد است كه مى توان به اهميت آن كوشش ها پى برد و در مجموعه كلى فعاليت هاى ملى آنها را به درستى ارزيابى كرد. در زمان انقلاب مشروطه نسبت جمعيت زرتشتيان ايران در مقايسه با جمعيت كل كشور از يك در هزار كمتر بود. با توجه به اين مطلب سهم زرتشتيان در انقلاب مشروطه تحت سه عنوان قابل بررسى است:

 ۱- كمك هاى مالى به آزاديخواهان و مجاهدان مشروطيت.

 ۲- شركت عملى در مبارزات انقلاب مشروطيت و شهداى زرتشتى.

 ۳- محرك زرتشتيان در اين مجاهدات.


۱- كمك هاى مالى به آزاديخواهان و مجاهدين مشروطيت: مبارزه با دستگاه استبداد پول و وسايل مادى لازم داشت. در آن هنگام چند نفر از تجار زرتشتى در اقتصاد ايران مقام و موقعيت ممتازى داشتند كه در صدر آنها ارباب جمشيد جمشيديان تاجر خوشنام و جوانمرد ايرانى بود كه مرتباً به آزاديخواهان كمك هاى مالى مى كرد. يكى ديگر از تجار زرتشتى كه در انقلاب مشروطيت از بذل مال و كمك به آزاديخواهان دريغ نداشت، ارباب خسرو شاهجهان و يا بهتر بگوييم جهانيان بود. ارباب خسرو شاهجهان يكى از موسسين انجمن زرتشتيان تهران و تجارتخانه جهانيان يكى از مقدمين صنعت بانكدارى در ايران بود. قرائن و امارات نشان مى دهد كه در آن از طرف پارسيان يعنى زرتشتيان هندوستان نيز كمك هايى به آزاديخواهان مى شده است. به نظر مى رسد كه حتى پارسيان حاضر بوده اند براى خلاصى دولت ايران از خارجيان و براى آنكه مجبور نباشند هر دقيقه دست نياز به طرف روسيه تزارى و يا انگلستان دراز نمايند، در تشكيل بانك ملى به مجلسيان و آزاديخواهان ايران كمك كنند.


۲- كوشش هاى زرتشتيان و مبارزات آنها در انقلاب مشروطيت و شهدايى كه در اين راه داده اند: به دليل نفوذ و اعتبار تجارتخانه هاى جمشيديان و جهانيان مخصوصاً بين عشاير و ايلات فارس و همچنين به دليل مصونيت از هرگونه دستبرد و سرقت راهزنان [باز به دليل شهرت و اعتبار آنها]، اين دو تجارتخانه اسلحه و فشنگ و مهماتى را كه از خارج وارد ايران مى شد در بندر بوشهر تحويل مى گرفتند و جزء ساير مال التجاره هاى خود به تهران و ساير شهرها حمل مى كردند و در اختيار مجاهدين قرار مى دادند. مستبدين كه بعد از مدتى به همكارى تجارتخانه هاى جمشيديان و جهانيان و شادروان مهربان جمشيد پارسايى [وى حمل و نقل مهمات را در تهران به عهده داشت] با مجاهدان پى بردند، تصميم به قتل روانشاد پرويز شاهجهان در يزد گرفتند و او را به وضع فجيعى كشتند. اين حادثه موجى از هيجان و خشم عمومى را عليه عمال استبداد برانگيخت. يكى ديگر از شهداى زرتشتيان شادروان فريدون خسرو اهوستانى [معروف به گل خورشيد] از موسسين انجمن زرتشتيان تهران و رئيس شعبه تجارتخانه جهانيان در تهران بود. وى همچنين واسطه توزيع اسلحه هايى بود كه از روسيه توسط مجاهدان آذربايجانى وارد مى شد و به هر كسى كه توسط انجمن آذربايجان معرفى مى شد يك قبضه تفنگ و يكصد عدد فشنگ تحويل مى داد. وى به دليل افشاى گرو گذاشتن جواهرات سلطنتى در بانك روس توسط محمدعلى ميرزا براى استقراض از آن بانك توسط عمال حكومتى به طرز فجيعى كشته مى شود. يكى ديگر از كسانى كه در مبارزات مشروطيت ايران وارد بود، شادروان ارباب كيخسرو شاهرخ است. در سال ۱۲۹۹ خورشيدى كه جواهرات سلطنتى را از ايران خارج كردند اولين كسى كه پرده از روى اين راز در مجلس شوراى ملى برداشت و علناً به اين عمل اعتراض كرد شادروان ارباب كيخسرو بود. وى سرپرستى برگزارى جشن تاجگذارى احمدشاه، تشكيل مجلس موسسان براى تفويض سلطنت به دودمان پهلوى، تشكيل جشن تاجگذارى رضاشاه و بالاخره جشن هزارمين سال تولد فردوسى را به عهده داشت.
۳- محرك زرتشتيان در مجاهدات انقلاب مشروطيت: اولين محرك را بايد در فرهنگ مزديسنى و معتقدات مذهبى زرتشتيان جست وجو كرد. محرك دوم علاقه و عشق زرتشتيان به عظمت و بزرگى ايران، خانه آبا و اجدادى شان است. همين امر برانگيزاننده علاقه پارسيان به تحولات دوران انقلاب مشروطيت ايران و كمك به آزاديخواهان ايران بوده است. عامل سوم شرايط سخت و طاقت فرسايى بود كه براى زرتشتيان ايران در دوره قاجار وجود داشت. زرتشتيان اميدوار بودند كه با از بين رفتن استبداد و استقرار مشروطيت بتوانند به حقوق فطرى و انسانى خود دست يابند و بدين مصلحت بود كه با مجاهدان مشروطيت هم صدا شده و با مستبدين و بيگانگان به مبارزه برخاستند.
تلخيص از حميد ملك زاده

 

 روزنامه شرق

 
« واپسین ویرایش: 17 دسامبر 2013 گاه 13:36:41 ازسوی Pasha »

piransal

  • کوشاترین های امرداد
  • *
  • نوشتار: 1,016
  • امتیاز: 527
  • جنسیت : آقا
زرتشتيان سهمي بزرگ در مشروطه داشته‌‌اند
« پاسخ #1 : 31 اوت 2009 گاه 00:45:36 »
زرتشتيان سهمي بزرگ در مشروطه داشته‌‌اند

«ايرانيان زرتشتي‌، در روزگار مشروطيت‌، پا‌به‌پاي ديگر هم‌ميهنان‌شان رنج‌ها كشيدند و تلاش‌هاي فراواني كردند تا جامعه‌ی مدني ايران شكل بگيرد‌. سهم زرتشتيان در مشروطيت ايران بسيار بود‌. كمك‌هاي اقتصادي ارباب جمشيد و ديگر زرتشتيان به مشروطه‌خواهان نيز نشان از سهم بسيار آنان در آن رويداد بزرگ دارد.»
خسرو خواجه‌نوري‌، پژوهنده‌ی تاريخ‌، افزون‌بر آن‌چه از سخنراني او در بالا، بازگو شد‌، نخست به گذران دشوار ايرانيان زرتشتي در سده‌هاي دور تاريخي پرداخت و گفت‌: «پيش از پرداختن به شرايط اجتماعي زرتشتيان در روزگار قاجار، بايد به سده‌هاي دورتر از آن نگاه كرد تا درك آن‌چه بر ايرانيان زرتشتي در زمان فرمانروايي قاجاريه گذشت‌، آسان‌تر باشد‌. زمان صفويه يكي از سخت‌ترين دوره‌هايي بود كه ايرانيان زرتشتي ناگزير بودند شرايط رنج‌آوري را تحمل كنند‌. زرتشتيان در آن سده‌ها با دشواري‌هاي فراواني دست‌به‌گريبان بودند‌، از آن رو كه صفويه در تعصبات مذهبي سختگير و بي‌گذشت بود‌. اين شرايط توان‌فرسا بسياري از ايرانيان زرتشتي را ناچار كرد تا به هند كوچ كنند‌. يكي از شوندهايي‌(:دليل‌هايي‌) كه پارسيان هند نسبت به سرنوشت همكيشان خود در ايران‌، توجه ويژه‌اي پيدا كردند‌، همين مهاجرت شماري از زرتشتيان به هند و بازگويي شرايط همكيشانشان در ايران بود.»
به گفته‌ی او بسياري از دشواري‌ها و ناملايمتي‌هايي كه زرتشتيان در دوره هاي بعد‌، به‌ويژه در روزگار قاجار‌، ناگزير بودند تحمل كنند‌، ريشه در همان روزگار صفويه داشت‌. قاجاريان همه‌ی انديشه‌هاي تعصب‌آميز صفوي را به ارث برده بودند و سياست مذهبي همانند آنها داشتند‌.
خواجه‌نوري كه در بنياد جمشيد و در نشستي به‌نام «‌زرتشتيان در دوره‌ی قاجار‌» سخن مي‌گفت‌، به گوشه‌هاي ديگري از رويداد‌هاي هازمان زرتشتي در ايران و هند پرداخت و گفت‌: «‌در دوره‌ی صفويه با مهاجرت ناخواسته‌ی شماري از ايرانيان زرتشتي به هند‌، دگرگوني‌هايي هم در ساختار اجتماعي زرتشتيان آنجا روي داد. به ويژه كارهاي «‌دستور جاماسب ولايتي‌» در اين دگرگوني‌ها اثرگذار بود‌. او به آموزش و تربيت موبدان دست زد و به گسترش بيشتر و بنيادي‌تر دين در ميان همكيشان خود پرداخت‌. اما فشارها و سختگيري‌ها در ايران ادامه داشت‌. برپايه‌ی آمار تاريخي‌، شمار زرتشتيان ايران در آغاز فرمانروايي صفويه‌، يك ميليون نفر بوده است اما در اندك‌زماني بر اثر تنگناها‌، جمعيت آنان به 7000 نفر كاهش پيدا مي‌كند.‌»
آنگاه خواجه‌نوري به روزگار پس از صفويه اشاره كرد و گفت‌: «در زمان نادرشاه افشار وضع زرتشتيان رو به بهبود گذاشت چون نادر، تعصبات جانبدارانه‌ی مذهبي نداشت و همه‌ی نگاهش به امور سياسي بود‌. پس از افشاريه‌، زنديه هم سياست آسان‌گيري و بي‌تعصبي را در پيش گرفتند‌. در همين دوره است كه پارسيان هند «‌جامعه اكابر زرتشتيان‌» را بنيان‌گذاردند‌. يك رويداد جالب توجه در اين زمان‌، پيوند زناشويي دو تن از نام‌آوران زرتشتي به نام‌هاي «‌بي‌كاجي‌» و «‌گلستان ‌بانو‌» است‌. اين‌‌دو خدمات گرانبهايي به هازمان زرتشتي كردند‌. فرزند آنها «‌مهراونجي‌» نيز بعدها كارهاي برجسته و مهمي براي بهبود شرايط زرتشتيان انجام داد.»
به گفته‌ی وي در زمان كوتاه صدارت ميرزا تقي‌خان‌اميركبير‌، ايرانيان زرتشتي از فشارها و آسيب‌هاي دوره‌هاي پيش رهايي يافتند و روزگاري كم‌و‌بيش آرام را گذراندند. سندي در دست هست كه نشان مي‌دهد كه اميركبير در نامه‌اي از نايب‌الحكومه‌ی يزد مي‌خواهد تا همه‌ی كوشش خود را براي آسايش و رفاه زرتشتيان به‌كار گيرد و مال و دارايي را كه از آنها گرفته شده‌، باز‌پس دهد‌. اميركبير در نامه‌اش مي‌نويسد كه نبايد كسي مزاحم كسب و كار زرتشتيان يزد بشود‌. او حتا موبد موبدان ايران را به دربار فرامي‌خواند و به نشانه‌ی سپاسگزاري، خلعت شاهانه به او مي‌دهد‌. بر اثر همين سياست اميركبير است كه شمار بسياري از زرتشتياني كه به هند مهاجرت كرده بودند‌، به ميهن خود بازمي‌گردند‌. اين مايه از بي‌تعصبي اميركبير‌، شامل پيروان دين‌هاي ديگر هم مي‌شد و آنها نيز در كارهاي مذهبي خود آزاد بودند.»
خواجه‌نوري سپس به بازگويي كارهاي برجسته‌ی «‌مانكجي ليمجي هاتريا‌»، از پارسيان هند‌، پرداخت و تاثيري را كه كارهاي او بر زندگي ايرانيان زرتشتي گذاشت را يادآور شد و گفت‌: «‌بي‌گمان برجسته‌ترين چهره‌ی زرتشتي‌، در روزگار پس از اميركبير‌، مانكجي‌صاحب است‌. او بازرگاني بود كه از سوي انجمن زرتشتيان هند، ماموريت يافت تا به ايران بيايد و وضع همكيشانش را سروسامان دهد چرا كه در اين زمان زرتشتيان روزگار دشواري را مي‌گذراندند. مانكجي به ايران آمد و در زمان كوتاهي توانست كارهاي گسترده و ماندگاري انجام دهد و به سرعت شرايط اجتماعي ايرانيان زرتشتي را دگرگون كند.»
او گفت‌: «‌كمك‌هاي مانكجي به ايرانيان زرتشتي چند‌گونه بود‌: «نخست به تاسيس مدارس پرداخت و به آموزش كودكان زرتشتي همت گماشت‌. از اين راه، هازمان زرتشتي رو به دگرگوني نهاد‌. از ديگر كارهاي او ايجاد دادگاه‌هاي حقوقي براي رسيدگي به دعاوي زرتشتيان بود تا آنها مشكلات حقوقي خود را در نزد موبدان به سرانجام برسانند‌. توجه و پيگيري مانكجي براي آموزش ديني زرتشتيان و توجه ويژه او به گاتهاي اشو زرتشت نيز درخور يادآوري است.»
اين پژوهشگر تاريخ در ادامه افزود‌: «‌مانكجي به اوضاع اقتصادي ايرانيان زرتشتي نيز اهميت مي‌داد و آنها را وامي‌داشت تا كارهاي اقتصادي را انجام دهند و در راستاي بهبود وضعيت مالي خود بكوشند‌. بنيان‌گذاري موسسات خيريه هم از كارهاي ديگر اوست كه بايد از آن ياد كرد‌. بي‌گمان اگر مانكجي‌صاحب به ايران نمي‌آمد و چنين كارهاي موثري را انجام نمي‌داد‌، هازمان زرتشتي ايران در خطر گسست و نابودي قرار مي‌گرفت.‌»
او در پايان به ساليان نزديك‌تر اشاره كرد و گفت‌: «‌سهم زرتشتيان در رويداد مشروطيت و مبارزات مردم ايران براي دستيابي به قانون‌، بسيار چشمگير بود‌، به‌ويژه بايد به رويداد كشته شدن ارباب فريدون اشاره كرد كه مردم آزادي‌خواه را برانگيخت تا در برابر مجلس شوراي ملي گردهم بيايند و خواستار كيفر كشندگان او شوند‌. ارباب فريدون مشروطه‌خواهي بود كه به دست مستبدين دربار كشته شد‌. دولت ناگزير شد قاتلان را كه 4 تن بودند‌، مجازات كند.»
سخنراني خسرو خواجه‌نوري، يكشنبه، 4 تير‌ماه در بنياد جمشيد انجام شد‌.

برگرفته شده از تارنمای اخبار زرتشتیان

پندار نیک ، گفتار نیک ، کردار نیک

 

گروه امرداد

تارنما تالارها امردادنامه

تالارها

فایلخانه گاهشمار اساسنامه امرداد جستجو

گوناگون

یاری امرداد اسناد خلیج فارس

تارنماهای همسو

خبرگزاری میراث فرهنگی تاریخ فا هفته نامه امرداد