نویسنده جستار: تنبور - رود کهن ایرانی  (بازدیدها: 1917 بار)

0 هموند و 1 میهمان درحال خواندن جستار.

Pasha

  • گرداننده امرداد
  • *
  • نوشتار: 8,071
  • امتیاز: 2838
  • جنسیت : آقا
    • تارنمای امرداد
تنبور - رود کهن ایرانی
« : 22 نوامبر 2006 گاه 01:47:35 »
به یاری اهورامزدا


تنبور رود کهن ایرانی



تنبور، رود(ساز)ایرانی که نغمه‌های کهن آن، ما را با نوای خوش ایران باستان پیوند داده، در درازنای چند هزاره، هم‌آوای زنان و مردان این مرز و بوم بوده است. در واژه‌نامه‌ی دهخدا آمده است: «ساز دیگری در ایران به‌ نام طنبور یا تنبور سابقه بسیار قدیم دارد... این ساز دو سیم داشته و مضرابی بوده که با انگشتان دست راست نواخته می‌شده وهم اکنون در کردستان معمول است... برخلاف عود که دسته‌ی کج دارد، دسته‌ی تنبور راست و بلند است و مانند تار پرده‌بندی می‌شود، ولی عده‌ی پرده‌های آن کمتر است. این ساز را با سر انگشتان چهار انگشت(وگاهی پنج انگشت)دست راست می‌نوازند و گاهی نیز ساز کوبه‌ای دف آن‌را همراهی می‌کند. گستردگی نوای تنبور یک هنگام ویک پرده می‌باشد.»
در چندین نوشته‌ی کهن ایرانی که به زبان پهلوی نگاشته شده است از تنبور سخن آمده است. برای نمونه در «کارنامه اردشیر بابکان» به تنبورنوازی اردشیر اشاره می‌کند: «اردوان را کنیزکی بایسته بود... روزی هنگامی که اردشیر به ستورگاه نشسته وتنبور می‌زد و سرود و دیگر خرمی می‌کرد، اردشیر را دید و بدو سرگشته شد» و همچنین در«خسرو قبادان و ریدک» ریدک، پسر جوان در پاسخ به انوشیروان درباره خنیاگری از چنگ‌سرای، وین‌سرای، وین‌کنارسرای، موستک‌سرای، تنبور سرای، بربط‌سرای، نای‌سرای، دمبلک‌سرای، و نیز تنبور مه(بزرگ)سرای در بخش نوازندگی نام می‌برد و در جای دیگر از هنر و استادی خود می‌گوید « به چنگ و وین و بربط و تنبور و کنار و هر سرود چکامه (سرود عاشقانه) و نیز به پاسخ گفتن به ساز و رقص کردن مردم»
در داستان هفت‌خوان رستم از شاهنامه فردوسی در خوان چهارم و رویارویی رستم با زن جادو، تهمتن دست به تنبور می‌برد:

ابا می یکی نغز تنبور بود
بیابان چنان خانه سور بود

تهمتن مرآنرا به بر در گرفت
بزد رود و گفتارها برگرفت

دانشمندان ایرانی پس از اسلام نیز به پژوهش و نوشتن دانش و فنون ایرانیان پرداخته‌اند. از آن میان، ابن‌سینا در کتاب «شفا» و «دانش علایی» در بخش موسیقی و شناخت سازها به تنبور اشاره می‌کند ونیز فارابی بزرگ‌مرد ایرانی در کتاب «موسیقی کبیر» به صورت گسترده موسیقی‌سازی و آوازی را بررسی کرده و در بخش گسترده‌ای از این کتاب به بازشناساندن تنبور، روش کوک، شمارگان نغمه‌ها و ترتیب فواصل آن پرداخته است. فارابی پس از پژوهش كامل درباره‌ی عود آورده است:   « نزدیکترین ساز به عود تنبور است زیرا در این ساز نیز نغمه‌ها از بخش‌های گوناگون تارهای موجود در آن برمی‌خیزند.این ساز نیز در نزد مردم به اندازه عود زبانزد است و دلبستگي مردم با این ساز به اندازه انس والفت آنها به عود است و در بیشتر موارد رایج است که در این ساز تنها دو تار بکار رود و گاهی نیز سه تار در آن به کار می رود.» و سپس از دو گونه تنبور خراسانی و  بغدادی نام می‌برد: «تنبور خراسانی در شهرهای خراسان و شهرهای حوالي آن ونیز در دیاری که در شرق یا شمال خراسان قرار دارد به کار می‌رود، نوع دیگر، آن است که تنبور بغدادی می‌نامند و در عراق و شهرهای دیگر آن و نیز مناطق غرب و جنوب عراق بکار می رود» و سپس هردو را بازمي‌شناساند.

دوش در مهتاب دیدم مجلسی از دور مست
طفل مست و پیر مست و مطرب تنبور مست
(دیوان شمس تبریزی)

مولوی در دفتر چهارم از مثنوی معنوی آورده است:

بانگ گردش‌های چرخ است این که خلق
می‌سرایندش به تنبور و به حلق

ما همه  اجزای  آدم  بوده‌ایم
در بهشت این لحن‌ها بشنوده‌ایم

دیر زمانی است که تنبور، سازی عرفانی به شمار آمده و در نواحی گوران و صحنه از استان کرمانشاه نواخته می‌شود. مردمان این ديار که یارسان یا اهل حق نامیده می‌شوند،  تنبور را به همراه آئین خویش که ریشه در فرهنگ ایران باستان دارد پاسداری کرده واین ساز و نغمه‌های کهن آن را نگهداری کرده‌اند. در نوشته‌هاي کهن یارسان آمده است: «هنگامی که خداوند مشیه را آفرید روان در بدن نداشت. پس از چهل روز خداوندگار به پیر بنیامین، سر دسته فرشتگان، فرمان داد که به تن آدمی یا مشیه روان بدمد، بنیامین با نوای راست تنبور، روان به بدن مشیه دمید.»
یارسان برخی نواهای ريشه‌دار ایرانی را با نام‌های سحری، طرز، طرز رستم، سوار سوار، جلو شاهی، بایه بایه، قطار، سماع و...می‌نوازند.
این ساز از ایران به سرزمین‌های دیگری نیز راه یافته وبا نام‌های گوناگون مرسوم شده است.



پی نوشت‌ها:
شاهنامه فردوسی
کارنامه اردشیر بابکان
نامه خسرو قبادان وریدک
زمینه شناخت موسیقی ایرانی(دکتر فریدون جنیدی)
تنبور از دیر باز تاکنون( سیدخلیل عالی‌نژاد )
سازهای کرد(علی‌اصغر نصرالله‌پور)
موسیقی وعرفان سنت حق(ژان دورینگ)
موسیقی کبیر(ابونصر فارابی)

برای شناخت بیشتراین ساز به شماره 132 هفته نامه امرداد ویژه نامه نوروز (رویه ی ادب و هنر) مصاحبه با اهورا پارسا مراجعه کنید.



مینا پارسیان

صبوری کن سايه ی پا در گريزِ پسين،
خورشيد
برای بازآمدن است که می رود...
به یقین سپيده دم سرخواهد زد و
خورشيد باز خواهد گشت
و واژه های ممنوع نيز وزيدن خواهند گرفت...

lotr

  • کوشاترین های امرداد
  • *
  • نوشتار: 1,204
  • امتیاز: 654
  • جنسیت : آقا
پاسخ : تنبور - رود کهن ایرانی
« پاسخ #1 : 19 ژانویه 2009 گاه 13:12:47 »

تصویر از تنیور:


______________________________________________

نوای تنبور:

شما دسترسی دیدن پیوندها راندارید. نام نویسی یا درونشد

« واپسین ویرایش: 19 ژانویه 2009 گاه 13:50:27 ازسوی lotr »
به نام آنکه شب را به روز تبدیل میکند تا کودکی از هراس به آرامش برسد. (لتر)

اگر همه انسانها يكسان بينديشند و تنها يك تن با نظر همه مخالف باشد ، كار عموم در خاموش كردن اجباري آن يك تن به همان اندازه نارواست كه ،‌اگر او قدرت داشت و نوع بشر را به زور خاموش مي كرد(میل)

 

گروه امرداد

تارنما تالارها امردادنامه

تالارها

فایلخانه گاهشمار اساسنامه امرداد جستجو

گوناگون

یاری امرداد اسناد خلیج فارس

تارنماهای همسو

خبرگزاری میراث فرهنگی تاریخ فا هفته نامه امرداد